Ολιστική σεξουαλική διαπαιδαγώγηση

  • από

Έλενα Σκαρπίδου

εκπαιδευτικός στη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση τα τελευταία 30 χρόνια και από το 2003, συντονίστρια ομάδες εφήβων με θέμα «Σεξουαλική Αγωγή – Έμφυλες Σχέσεις», στα πλαίσια των προγραμμάτων Αγωγής Υγείας.

Με  βάση  τις  κατευθυντήριες  γραμμές  της Παγκόσμιας  και  Ευρωπαϊκής Περιφερειακής Στρατηγικής για τη Σεξουαλική και Αναπαραγωγική Υγεία της Παγκόσμιας  Οργάνωσης  Υγείας (σελ.  20), «σεξουαλική  διαπαιδαγώγηση ορίζεται  ως  η  μάθηση  σε  σχέση  με  τις  γνωστικές,  συναισθηματικές, κοινωνικές,  διαδραστικές  και  σωματικές  πτυχές  της  σεξουαλικότητας. Για  τα  παιδιά  και  τους  νέους,  έχει στόχο  την  υποστήριξη  και  προστασία  της  σεξουαλικής  τους  ανάπτυξης. Σταδιακά  ενισχύει  και  ενδυναμώνει  τα  παιδιά  και  νέους  με  πληροφορίες, δεξιότητες  και  θετικές  αξίες  ώστε  να  κατανοούν  και  να  χαίρονται  τη σεξουαλικότητά τους,  να  βιώνουν  με  υπευθυνότητα  και  ασφάλεια  τις διαπροσωπικές σχέσεις και φιλίες τους και να αναλαμβάνουν την ευθύνη για τη δική τους σεξουαλική υγεία και ευημερία αλλά και για των άλλων. Καθιστά τα παιδιά και τους νέους ικανούς να ενισχύσουν την ποιότητα της ζωής τους και να συνεισφέρουν σε μια σπλαχνική και δίκαιη κοινωνία. Όλα τα παιδιά και οι  νέοι  έχουν  το  δικαίωμα  στην  πρόσβαση  σε  σεξουαλική  διαπαιδαγώγηση κατάλληλη για την ηλικία τους».

Η Παγκόσμια Οργάνωση Υγείας τονίζει πως η σεξουαλική  διαπαιδαγώγηση  βασίζεται  στα  παγκόσμια  αναγνωρισμένα ανθρώπινα  δικαιώματα  και  ειδικά  στο  δικαίωμα  της  ενημέρωσης,  η  οποία αποτελεί προϋπόθεση της πρόληψης σε σχέση με θέματα υγείας.

Η  ολιστική  σεξουαλική  διαπαιδαγώγηση βασίζεται  σε  μια  ευρεία  κατανόηση  της  σεξουαλικότητας,  που  δεν  εστιάζει αποκλειστικά   σε   βιολογικές   πτυχές   αλλά   τονίζει   ότι   σεξουαλική διαπαιδαγώγηση  σημαίνει  μάθηση  για  τις  γνωστικές,  συναισθηματικές, κοινωνικές, διαδραστικές αλλά και σωματικές πτυχές της σεξουαλικότητας. Η σεξουαλική διαπαιδαγώγηση καθιστά τα παιδιά και τους νέους ικανούς να αντιστέκονται στην πρόωρη έναρξη  σεξουαλικής δραστηριότητας ή/και στην επίδειξη  σεξουαλικής  συμπεριφοράς  υψηλού  κινδύνου  ώστε  να  κάνουν συνειδητοποιημένες επιλογές οι οποίες ενισχύουν την ποιότητα ζωής τους και συμβάλλουν  στην  ανάπτυξη  μιας  κοινωνίας  που  εδράζεται  στις  αξίες  της αγάπης,  της  αλληλεγγύης,  του  σεβασμού  και της  υπευθυνότητας. Προσεγγίζοντας  τη  σεξουαλικότητα  εντός  του  πλαισίου  της  σωματικής, γνωστικής,  συναισθηματικής,  ηθικής  και  κοινωνικής  τους  ανάπτυξης,  η ολιστική σεξουαλική διαπαιδαγώγηση εφοδιάζει τα παιδιά και τους νέους με τις γνώσεις, τις δεξιότητες, τις στάσεις και αξίες που απαιτούνται για να είναι σε  θέση  να  παίρνουν  πληροφορημένες  και  υπεύθυνες  αποφάσεις,  να προστατεύονται  από  σεξουαλική  βία/εξαναγκασμό  και  να  αναπτύσσουν μεταξύ τους σχέσεις αμοιβαίου σεβασμού. Τα σχολεία αποτελούν σημαντικά πλαίσια  για  παρεμβάσεις  που  στοχεύουν  στην  αποφυγή  επικίνδυνων σεξουαλικών  συμπεριφορών  και  προώθηση  της  υγιούς  σεξουαλικής συμπεριφοράς

Η αναγκαιότητα για ολιστική σεξουαλική διαπαιδαγώγηση είναι κοινά αποδεκτή, με τη συντριπτική πλειοψηφία των χωρών της Ευρωπαϊκής Ένωσης να την έχουν καταστήσει ως υποχρεωτικό μάθημα στα σχολεία τους. Η ορθή σεξουαλική διαπαιδαγώγηση δεν οδηγεί σε πρόωρη έναρξη σεξουαλικών σχέσεων, δεν οδηγεί  σε  πιο  συχνές  σεξουαλικές  επαφές  ούτε  αυξάνει  τον  αριθμό  των σεξουαλικών  συντρόφων  των  νέων ατόμων.  Αντίθετα,  αναγνωρίζεται  η σχέση  ανάμεσα  σε  μια  ελλειμματική  σεξουαλική διαπαιδαγώγηση και την επικράτηση της εφηβικής  εγκυμοσύνης,  του  HIV/AIDS  και  των  σεξουαλικά μεταδιδόμενων νοσημάτων  (ΣΜΝ),  καθώς  ένας  από  τους  κυριότερους παράγοντες  στους  οποίους  οφείλονται  οι ακούσιες εφηβικές εγκυμοσύνες οφείλονται είναι η ελλειμματική σεξουαλική διαπαιδαγώγηση.

Η Ολιστική Σεξουαλική Διαπαιδαγώγηση δεν έχει στόχο να διδάξει το «σωστό» και το «λάθος» σε σχέση με τον οικογενειακό προγραμματισμό και τη σεξουαλική ζωή, στο πλαίσιο πάντοτε του διεθνούς, ευρωπαϊκού  και  εθνικού  νομικού  πλαισίου και  στη  βάση  της  Οικουμενικής Διακήρυξης  των  Δικαιωμάτων του Ανθρώπου. Οι δείκτες επιτυχίας ακολουθούν την  προσέγγιση  της  προαγωγής  υγείας  και  στοχεύουν  στην παροχή ευκαιριών στους μαθητές και μαθήτριες ώστε να εξετάσουν κριτικά τους διάφορους κοινωνικούς  παράγοντες που καθορίζουν θέματα σεξουαλικότητας και να κατανοήσουν  τον τρόπο με τον οποίο η  κοινωνία μπορεί να επηρεάσει τις στάσεις, επιλογές και συμπεριφορές ενός ατόμου σε σχέση με θέματα σεξουαλικότητας.

Η ΟΣΔ ενθαρρύνει τα ανθρώπινα δικαιώματα συμπεριλαμβανομένων της αυτόνομης λήψης αποφάσεων και σεβασμού για τα δικαιώματα των άλλων. Τα προγράμματα ΟΣΔ θα πρέπει να ενθαρρύνουν την αποδοχή και τον σεβασμό της διαφορετικότητας των σεξουαλικών και των έμφυλων ταυτοτήτων που υπάρχουν στην κοινότητα και να περιλαμβάνουν την κριτική αξιολόγηση των στάσεων και πρακτικών που εισάγουν διακρίσεις.

…………………………………………..

Σεξουαλική υγεία

Τις τελευταίες δεκαετίες έχουν περιγράφει δραματικές αλλαγές στην κατανόηση της ανθρώπινης σεξουαλικότητας και της σεξουαλικής συμπεριφοράς (WHO, 2006), ενώ ο όρος “σεξουαλική υγεία” αναπτύ­χθηκε με ενδιαφέροντες τρόπους (Edwards W.M. & Coleman Ε., 2004). Η κατανόηση της σεξουαλικής υγείας σχηματίστηκε εν μέρει με πολιτικά, κοινωνικά και ιστορικά γεγονότα, όπως τα επακόλουθα της σεξουαλικής επανάστασης του 1960, ο συνεχής αγώνας για τα αναπαραγωγικά δικαι­ώματα και τις εκτρώσεις, η ωρίμαση του κινήματος για τα δικαιώματα των ομοφυλοφίλων, το ζήτημα του υπερπληθυσμού και ο καταστροφικός διε­θνής αντίκτυπος του HIV/AIDS (Edwards W.M. & Coleman Ε., 2004).

Επαρκώς έχει τεκμηριωθεί και τονιστεί σε εθνικές και διεθνείς μελέτες, ο σημαντικός ρόλος που διαδραμάτισε η πανδημία του ΗIV, όπως επίσης και η έκταση των απωλειών στην υγεία από άλλα σεξουαλικώς μεταδιδόμενα νοσήματα (ΣΜΝ), ανεπιθύμη­τες κυήσεις, μη ασφαλείς εκτρώσεις, υπογονιμότητα, έμφυλη βία, σε­ξουαλική δυσλειτουργία και διακρίσεις στη βάση του σεξουαλικού προ­σανατολισμού (WHO, 2006)

Η σεξουαλική υγεία είναι θεμελιώδης για τη σω­ματική και συναισθηματική υγεία, για την ευεξία των ατόμων, των ζευγαριών και των οικογενειών, καθώς και της κοινωνικής και οικονομικής ανάπτυξης των κοινωνιών και των κρατών. Όταν προβάλλεται θετι­κά η σεξουαλική υγεία χαρακτηρίζεται ως το δικαί­ωμα όλων των ανθρώπων να έχουν τη γνώση και τις ευκαιρίες να συνεχίσουν μια ασφαλή και ευχάριστη σεξουαλική ζωή. Παρόλα αυτά, η ικανότητα των ανδρών και των γυναικών να επιτύχουν σεξουαλική υγεία και ευεξία εξαρτάται από την πρόσβασή τους σε ολοκληρωμένη πληροφόρηση σχετικά με τη σε­ξουαλικότητα, στις γνώσεις σχετικά με τους κινδύ­νους που αντιμετωπίζουν, στην ευαλωτότητά τους στις δυσμενείς συνέπειες της σεξουαλικής δραστη­ριότητας, στην πρόσβασή τους σε καλής ποιότητας υπηρεσίες φροντίδας σεξουαλικής υγείας, και ενός περιβάλλοντος που διατηρεί και προάγει τη σεξουα­λική υγεία γενικά (WHO, 2010).

«Σεξουαλική υγεία είναι μια κατάσταση σωματικής, συναισθηματικής, πνευματικής και κοινωνικής ευεξίας σε σχέση με τη σεξουαλικότητα,  και δεν είναι μόνο η απουσία  ασθένειας,  δυσλειτουργίας ή  αναπηρίας.  Η σεξουαλική υγεία απαιτεί μια θετική και γεμάτη σεβα­σμό προσέγγιση στη σεξουαλικότητα και τις σεξουα­λικές σχέσεις,  καθώς και την ύπαρξη ευχάριστων και ασφαλών σεξουαλικών εμπειριών, ελεύθερη από εξα­ναγκασμούς,  διακρίσεις και βία.  Για να επιτευχθεί και να διατηρηθεί η σεξουαλική υγεία, τα σεξουαλικά δικαι­ώματα όλων των ανθρώπων πρέπει να είναι σεβαστά, να προστατεύονται και να ασκούνται» (WHO, 2006)

Η σεξουαλική υγεία όπως διαφαίνεται και από τον ορισμό της, δεν μπορεί να εξηγηθεί, να κατανοηθεί ή να καταστεί λειτουργική χωρίς την ευρεία αναγνώ­ριση της σεξουαλικότητας, η οποία είναι υποκείμενη της σεξουαλικής υγείας σε σημαντικές συμπεριφο­ρές και αποτελέσματα σχετιζόμενα με αυτήν. Στην ίδια έκθεση του ΠΟΥ ορίζεται ως: «Η σεξουαλικότητα αποτελεί κεντρική πτυχή της ανθρώπινης ύπαρξης στη διάρκεια της ζωής και πε­ριλαμβάνει το φύλο (sex), την ταυτότητα και το ρόλο του κοινωνικού φύλου (gender), το σεξουαλικό προσανατολισμό τον ερωτισμό, την απόλαυση, την εγγύτητα και την αναπαραγωγή. Βιώνεται ή εκφράζεται με σκέψεις, φαντασιώσεις, επιθυμίες, πεποιθήσεις, στάσεις ζωής, αξίες, δραστηριότητες, πρακτικές, ρόλους, σχέσεις. Η σεξουαλικότητα μπορεί να περιλαμβάνει όλες τις προηγούμενες διαστάσεις, οι οποίες δυνατό να μην εκφράζονται ή να μη βιώνονται πάντα. Η σεξουαλικό­τητα είναι αποτέλεσμα αλληλεπίδρασης βιολογικών, ψυχολογικών, κοινωνικοοικονομικών, πολιτισμικών, ηθικών και θρησκευτικών/πνευματικών παραγόντων» (WHO, 2006).

Τα βασικά εννοιολογικά στοιχεία της σεξουαλικής υγείας, που προκύπτουν από τον ορισμό της όταν ειδωθεί θετικά και ολιστικά, είναι τα παρακάτω:

• Αφορά την ευεξία και όχι απλά την απουσία της ασθένειας.

• Περιλαμβάνει το σεβασμό, την ασφάλεια και ελευθερία από διακρίσεις και βία.

• Εξαρτάται από την άσκηση ορισμένων ανθρω­πίνων δικαιωμάτων.

• Σχετίζεται με όλη τη διάρκεια της ζωής του αν­θρώπου, όχι μόνο για τις αναπαραγωγικές ηλι­κίες, αλλά και για τους νέους και τους ηλικιω­μένους.

• Εκφράζεται μέσα από διάφορες μορφές σεξου­αλικότητας και σεξουαλικής έκφρασης.

• Επηρεάζεται καθοριστικά από τα κοινωνικά πρό­τυπα του φύλου, ρόλους, προσδοκίες και σχέ­σεις εξουσίας.

• Χρειάζεται να κατανοηθεί εντός συγκεκριμένου κοινωνικού, οικονομικού, και πολιτικού πλαισίου (WHO, 2010).

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *