Όταν οι Γυναίκες Αποσύρονται: Η Παγκόσμια Πολιτική της Άρνησης και Φεμινιστική αντίσταση, ψηφιακή διάχυση και η διεθνική ζωή του κινήματος 4Β
πηγή: Yale Journal of International Affairs
της Ankita Singh Gujjar
Μετάφραση και Επιμέλεια: Κωνσταντίνα Λουκίσα, Επιστημονική Συνεργάτιδα Κέντρου Συνηχήσεις
Εισαγωγή
Στους σταθμούς του μετρό της Σεούλ, λαμπερές διαφημιστικές πινακίδες εξυμνούν την αισθητική χειρουργική και τις εκθέσεις γάμου, αλλά όλο και περισσότερες νέες γυναίκες καίνε τα καλλυντικά τους και αποκηρύσσουν τον γάμο. [1] Αυτή η αντιπαράθεση συνοψίζει το 4Bi (τα «Τέσσερα Όχι»), ένα φεμινιστικό κίνημα που καλεί τις γυναίκες της Νότιας Κορέας να πουν όχι στον γάμο, τη μητρότητα, τα ραντεβού και το σεξ με άντρες. Αυτό το δοκίμιο θέτει τα εξής ερωτήματα: Πώς το Κίνημα 4B αμφισβητεί ταυτόχρονα τόσο τις νεοφιλελεύθερες όσο και τις πατριαρχικές δομές, και γιατί η πολιτική της άρνησης που πρεσβεύει έχει τόσο ισχυρή απήχηση πέρα από τα σύνορα; Χρησιμοποιώντας τη φεμινιστική θεωρία των διεθνών σχέσεων και τη μετααποικιακή θεωρία, το 4B τοποθετείται στο πλαίσιο της σημερινής παγκόσμιας αντίδρασης κατά του φύλου. Υποστηρίζει ότι οι ατομικές αρνήσεις των γυναικών αποτελούν μια μορφή διεθνικής πολιτικής αντίστασης τόσο κατά της κρατικής εξουσίας όσο και κατά των διεθνικών καπιταλιστικών ιεραρχιών. Το άρθρο εξετάζει πρώτα πώς το 4B προέκυψε από την έμφυλη πολιτική οικονομία της Νότιας Κορέας, στη συνέχεια τοποθετεί τη ριζοσπαστική πολιτική άρνησής του στο πλαίσιο των φεμινιστικών διεθνών σχέσεων (IR) και της μετααποικιακής θεωρίας, και τέλος εξετάζει πώς το μήνυμά του ταξίδεψε στις Ηνωμένες Πολιτείες, αποκαλύπτοντας νέους δρόμους για την παγκόσμια φεμινιστική αντίσταση και διακυβέρνηση.
Η άνθηση του κινήματος 4B
Το κίνημα 4B αναδύθηκε στα τέλη της δεκαετίας του 2010, καθώς νεαρές γυναίκες της Νότιας Κορέας εξεγέρθηκαν ενάντια σε μια πατριαρχική κοινωνία που διαμορφώθηκε από νεοφιλελεύθερες μεταρρυθμίσεις στην αγορά εργασίας, ανάπτυξη με γνώμονα τις εξαγωγές και κρατικές πολιτικές που έδιναν προτεραιότητα στην παραγωγικότητα έναντι της κοινωνικής πρόνοιας. Η έμφυλη τάξη της Νότιας Κορέας, διαμορφωμένη από την ανάπτυξη του Ψυχρού Πολέμου και τον εξαγωγικό καπιταλισμό, δείχνει πώς οι εγχώριες ιεραρχίες υποστηρίζουν και αναπαράγουν τα παγκόσμια οικονομικά συστήματα στα οποία είναι ενσωματωμένες. Αν και η Νότια Κορέα είναι μια εκσυγχρονισμένη χώρα, διατηρεί αρχαϊκές έμφυλες νόρμες. Η Νότια Κορέα διατηρεί το μεγαλύτερο μισθολογικό χάσμα μεταξύ των φύλων στον ΟΟΣΑ για σχεδόν τριάντα χρόνια, και η εργασία των γυναικών παραμένει υποτιμημένη, με πολλές να εγκαταλείπουν την αγορά εργασίας μετά το γάμο ή τη γέννηση παιδιών. [2]
Ένα συγκλονιστικό περιστατικό αποκάλυψε την έκταση της επισφάλειας των γυναικών: το 2016, μια νεαρή γυναίκα δολοφονήθηκε έξω από το σταθμό Gangnam από έναν άνδρα που είπε ότι την είχε στοχεύσει «επειδή οι γυναίκες τον είχαν αγνοήσει», πυροδοτώντας εκτεταμένες διαμαρτυρίες κατά της μισογυνιστικής βίας. [3] Αυτό το τραγικό γεγονός συμβόλιζε το φάσμα της έμφυλης βίας που σύντομα επεκτάθηκε πέρα από τους δρόμους στους ψηφιακούς χώρους. Τα σεξουαλικά εγκλήματα στο διαδίκτυο, από τις κρυφές κάμερες έως τα deepfakes, πυροδότησαν την οργή εναντίον μιας κουλτούρας που καθιστά τις γυναίκες διαρκείς στόχους. [4] Αυτές οι στιγμές ανασφάλειας, εκμετάλλευσης και παρακολούθησης αντικατοπτρίζουν τόσο τον τοπικό μισογυνισμό όσο και τις ψηφιακές και συναισθηματικές οικονομίεςii του παγκόσμιου καπιταλισμού που δημιουργούν συνθήκες έμφυλης εργασιακής και κοινωνικής επισφάλειας .
Τέτοιες συνθήκες κινητοποίησαν ένα κύμα διαδικτυακού φεμινιστικού ακτιβισμού στα μέσα της δεκαετίας του 2010. Σε πλατφόρμες όπως το Megalia και το WOMAD, οι γυναίκες διακήρυξαν μια κοινή εξέγερση: τι θα γινόταν αν αρνούνταν τους ρόλους που απαιτούσε η κοινωνία; [5] Μέχρι το 2017, αυτό το όραμα είχε εκδηλωθεί ως 4B (τα «Τέσσερα Όχι»): όχι φλέρτ, όχι σεξ, όχι γάμος, όχι τεκνοποίηση, κάτι που ήταν λιγότερο ένας τρόπος ζωής και περισσότερο μια απόρριψη του πατριαρχικού καπιταλισμού. [6] Οι Κορεάτισσες υιοθέτησαν μια στάση τύπου απεργία εργασίας απέναντι έμφυλες σχέσεις: ακριβώς όπως το εκμεταλλευόμενο εργατικό δυναμικό αρνείται να εργαστεί, έτσι και οι γυναίκες θα στερούσαν τα σώματα και τα συναισθήματά τους στους άνδρες. [7]
διαβάστε επίσης: Τζούντιθ Μπάτλερ: “Πρέπει να επανεξετάσουμε την κατηγορία της γυναίκας”
Η αρχική επέκταση του κινήματος συνέπεσε με την εκστρατεία «Escape the Corset» (Αποδέσμευση από τον κορσέ), όπου έφηβες κατέστρεφαν σετ μακιγιάζ και έκοβαν τα μαλλιά τους κοντά για να διαμαρτυρηθούν ενάντια στα περιοριστικά πρότυπα ομορφιάς. Σε μια χώρα με τη δέκατη μεγαλύτερη αγορά ομορφιάς στον κόσμο, μια τέτοια συμπεριφορά έπληξε τόσο την εθνική πατριαρχία όσο και τον διεθνή καπιταλισμό της ομορφιάς. [8] Η μαρξιστική-φεμινιστική κριτική ήταν αισθητή: Τα άτομα που ακολουθούν το 4B καταγγέλλουν την εκμετάλλευση των γυναικών από τον καπιταλισμό, ενθαρρύνοντας τη μείωση των δαπανών για την «εργασία αυτοδιαμόρφωσης» και, αντ’ αυτού, την αποταμίευση για οικονομική ανεξαρτησία. [9] Ωστόσο, αυτή η κουλτούρα αυτοβοήθειας αντικατοπτρίζει επίσης τη λογική του νεοφιλελεύθερου ατομικισμού, ακόμη και όταν διαμαρτύρεται εναντίον της, αποκαλύπτοντας πώς η φεμινιστική αντίσταση μπορεί να διευκολύνεται αλλά και να περιορίζεται από τα καπιταλιστικά συστήματα που επιδιώκει να απορρίψει. [10] Οι γυναίκες προσπαθούν να πολεμήσουν το σύστημα ενώ παραμένουν εγκλωβισμένες μέσα σε αυτό, γεγονός που καθιστά την αντίστασή τους ταυτόχρονα ισχυρή και περιορισμένη. Η διαμαρτυρία ενάντια στον γάμο και τη μητρότητα μετατρέπεται έτσι σε οικονομική και πολιτική διαμαρτυρία ενάντια σε ένα σύστημα που εξαντλεί τις γυναίκες μέσω της μη αμειβόμενης εργασίας φροντίδας, η οποία περιλαμβάνει καθημερινές οικιακές και συναισθηματικές εργασίες όπως το μαγείρεμα, το καθάρισμα, τη φροντίδα των παιδιών και τη φροντίδα των μελών της οικογένειας, ενώ το ίδιο σύστημα θεωρεί φυσιολογικό το γεγονός ότι οι γυναίκες είναι «ατελείς» χωρίς σύζυγο.
Η εμφάνιση του 4B δεν μπορεί να αποσυνδεθεί από τις δημογραφικές ανησυχίες και τις κρατικές πολιτικές της Νότιας Κορέας. Με το χαμηλότερο ποσοστό γονιμότητας στον κόσμο (0,72 το 2023), το κράτος εισήγαγε πρωτοβουλίες υπέρ της γονιμότητας που ενθάρρυναν τον πρόωρο γάμο και την τεκνοποίηση. [11] Πολλές νέες γυναίκες ένιωσαν ότι το «κράτος υπέρ της γονιμότητας» τις στέρησε από την ανθρωπιά τους και τις μετέτρεψε σε «μηχανές γέννησης». Δεν δέχονταν τα κίνητρα «μπόνους γέννησης» του Προέδρου Μουν Τζέ-ιν και αργότερα του Προέδρου Γιουν Σουκ-γιόλ, τα οποία αγνοούσαν τον σεξισμό στον χώρο εργασίας και το διπλό βάρος των εργαζόμενων μητέρων. [12] Παρόμοιες δημογραφικές ανησυχίες είναι ορατές σε όλη την Ανατολική Ασία. Για παράδειγμα, οι αντίστοιχες προγεννητικές εκστρατείες της Ιαπωνίας πλαισιώνουν την αναπαραγωγική εργασία των γυναικών ως πατριωτικό καθήκον, αντανακλώντας τον τρόπο με τον οποίο τα νεοφιλελεύθερα κράτη μετατρέπουν τη γονιμότητα σε ζήτημα οικονομικής παραγωγικότητας και όχι προσωπικής αυτονομίας.
Το κίνημα 4B ήταν μια συνειδητή διαμαρτυρία ενάντια σε ένα τέτοιο κλίμα. Όπως επισημαίνουν άτομα από την ακαδημαϊκή κοινότητα των σπουδών φύλου Lee και Jeong, «αγκαλιάζει όχι μόνο κριτικές για τη στροφή προς τον προ-γεννητισμό στην κρατική πολιτική… αλλά προσφέρει επίσης στις γυναίκες μια πιθανή οπτική ενός φεμινιστικού μέλλοντος… που δεν περιλαμβάνει τη συμμετοχή στο αναπαραγωγικό μέλλον του κράτους». [13] Εν ολίγοις, όσα υποστηρίζουν το 4B αρνούνται να «λύσουν» την κρίση γονιμότητας με τους όρους του κράτους· η άρνησή τους να συμμετάσχουν αποτελεί από μόνη της μια δήλωση. Ως προς την αντίσταση, αυτό έχει επίσης έναν μετααποικιακό φεμινιστικό χαρακτήρα: οι γυναίκες της Νότιας Κορέας αντιστέκονται όχι μόνο στην εγχώρια πατριαρχία, αλλά και σε μια παγκόσμια καπιταλιστική ηγεμονία που τις ωθεί να επιτελέσουν μια εξιδανικευμένη θηλυκότητα, από τη μητρότητα έως την K-beauty, για το έθνος και την αγορά. Με τη μαζική αποχώρησή τους, αποκαλύπτουν πόσο βαθιά είναι αλληλένδετες αυτές οι εσωτερικές και εξωτερικές ρυθμίσεις. [14] Στις διεθνείς σχέσεις (IR), μια τέτοια συλλογική αποχώρηση λειτουργεί ως μια μορφή ήπιας ανυπακοής, μια μη κρατική πολιτική που εκθέτει τα όρια της κρατικής εξουσίας και επαναπροσδιορίζει την ίδια τη συμμετοχή ως πεδίο αντίστασης.
διαβάστε επίσης: Ποιος είπε ότι όλες επιβιώσαμε;
Θεωρητικά σημεία αναφοράς: Από το προσωπικό στο διεθνές
Η φεμινιστική ερευνητική κοινότητα αποδεικνύει ότι η προσωπική ζωή δεν μπορεί να διαχωριστεί από τη διεθνή πολιτική. Η δήλωση της Cynthia Enloe ότι «το προσωπικό είναι διεθνές» ισχύει στην περίπτωση του 4B. Το κίνημα ξεκίνησε με νέες γυναίκες που αμφισβητούσαν το πώς οι προσωπικές αποφάσεις, οι σχέσεις, ο γάμος και η τεκνοποίηση διαμορφώνονταν από δυνάμεις πέρα από την προσωπική επιλογή. Με τα λόγια της Enloe, οι έννοιες του τι σημαίνει να είναι κάποια «αξιοσέβαστη» γυναίκα είναι κατασκευάσματα αποικιακών πολιτικών, διεθνών αγορών και στρατιωτικών ιδεολογιών. [15] Η αγορά εργασίας της Κορέας, η βιομηχανία ομορφιάς και οι εκστρατείες γονιμότητας είναι κατασκευάσματα των παγκόσμιων καπιταλιστικών και ψυχροπολεμικών καθεστώτων φύλου. Η μεταπολεμική αναπτυξιακή βοήθεια των ΗΠΑ συνέδεσε την εργασία των γυναικών με την εξαγωγική βιομηχανία, οι ζώνες στρατιωτικής κατοχής ενθάρρυναν τις βιομηχανίες ομορφιάς και υπηρεσιών που εξυπηρετούσαν τα δυτικά ιδεώδη, και αργότερα οι κρατικές πολιτικές γονιμότητας αντανακλούσαν τις παγκόσμιες ανησυχίες για τον έλεγχο του πληθυσμού και την παραγωγικότητα. Με όρους διεθνών σχέσεων, το 4B αποκαλύπτει πώς οι διεθνείς πολιτικές και οικονομικές ρυθμίσεις υλοποιούνται στην καθημερινή ζωή των γυναικών, μετατρέποντας τις προσωπικές επιλογές σε πεδία γεωπολιτικής αντίστασης.
Το πιο σημαντικό είναι ότι το 4B πλαισιώνει την αντίσταση ως πολιτική πράξη, μια έννοια που εξηγείται από την Audra Simpson και την Kathi Weeks. Η Simpson υποστηρίζει ότι «η άρνηση μπορεί να είναι μια ισχυρή εναλλακτική λύση έναντι της αναγνώρισης» από τις κυρίαρχες δυνάμεις. [16] Αντί να επιδιώκουν την αποδοχή, οι γυναίκες του 4B απορρίπτουν τις πατριαρχικές νόρμες, υιοθετώντας μια στάση μη συνεργασίας που διεκδικεί την αυτονομία. Χρησιμοποιώντας μια μαρξιστική-φεμινιστική προοπτική, η Weeks ερμηνεύει την «άρνηση της εργασίας» ή της εργασίας που καθορίζεται από το φύλο, όπως το να είσαι σύζυγος και η μητρότητα, ως μια ουτοπική όραση της ζωής πέρα από τον καπιταλισμό. [17] Η απεργία του 4B, όπως και μια απεργία του εργατικού δυναμικού, φαντάζεται μια ζωή ελεύθερη από εκμετάλλευση.
Από την οπτική γωνία των σπουδών ειρήνης, η θεωρία της δομικής βίας του Γιόχαν Γκάλτουγκ υπογραμμίζει τους αφανούς κινδύνους στους οποίους αντιστέκεται η 4B. Οι γυναίκες της Νότιας Κορέας υφίστανται άμεση βία, παρενόχληση και κακοποίηση, αλλά και δομική βία μέσω των προσδοκιών να παντρευτούν, να εγκαταλείψουν την εργασία τους και να αποδεχθούν τις μισθολογικές ανισότητες. [18] Αυτές οι βαθιά ριζωμένες πιέσεις «εμποδίζουν την ικανοποίηση θεμελιωδών αναγκών» και περιορίζουν τις ευκαιρίες στη ζωή. Στο τρίγωνο βίας του Galtung, η δομική βία λειτουργεί παράλληλα με την άμεση βία και την πολιτισμική βία, με την τελευταία να αναφέρεται στις νόρμες και τις πεποιθήσεις που δικαιολογούν τις ιεραρχίες των φύλων και κάνουν τέτοιους κινδύνους να φαίνονται φυσικούς . Αυτό το αλληλοσυνδεόμενο σύστημα άμεσης, δομικής και πολιτισμικής βίας ευθυγραμμίζεται με τα πλαίσια της ανθρώπινης ασφάλειας, όπου η ασφάλεια δεν είναι απλώς η απουσία σύγκρουσης, αλλά και η ελευθερία από τον φόβο και την ένδεια — δηλαδή, η ελευθερία από την οικονομική επισφάλεια, τη στέρηση και τα εμπόδια στη βασική ευημερία. [19] Η φεμινιστική έρευνα έχει από καιρό αναγνωρίσει τη βία με βάση το φύλο και την οικονομική ανασφάλεια ως κεντρικά στοιχεία αυτών των ανασφαλειών και έχει αμφισβητήσει τις παραδοσιακές έννοιες της ειρήνης και της προστασίας. Πολιτικοποιώντας την καθημερινή βλάβη (ή κακοποίηση), το κίνημα 4Β απηχεί τις φεμινιστικές κριτικές προς τη διατήρηση της ειρήνης και την ανθρώπινη ασφάλεια, οι οποίες υποδεικνύουν την ιδιωτική σφαίρα ως έναν θεμιτό χώρο της διεθνούς πολιτικής.[20]
Όλα αυτά συμβαίνουν στο πλαίσιο μιας παγκόσμιας αντίδρασης κατά του φύλου. Παντού, τα δεξιά κινήματα καταγγέλλουν την «ιδεολογία του φύλου» ως επίθεση κατά της κοινωνικής τάξης. Η Νότια Κορέα δεν αποτελεί εξαίρεση: καθώς ο φεμινιστικός ακτιβισμός αυξανόταν, η εχθρότητα από νεαρούς άνδρες και συντηρητικούς εντεινόταν. Ο Πρόεδρος Γιουν ανέλαβε τα καθήκοντά του αρνούμενος τη διάκριση λόγω φύλου και υποσχόμενος την κατάργηση του Υπουργείου για την Ισότητα των Φύλων. [21] Αυτή η αντίδραση έχει παραλληλισμούς αλλού: οι επιθέσεις κατά της «ιδεολογίας του φύλου» από την Ουγγαρία και την Πολωνία και η υποβάθμιση των αναπαραγωγικών δικαιωμάτων στις Ηνωμένες Πολιτείες υπό τον Τραμπ, για παράδειγμα, χρησιμοποιούν πολιτικές εναντίον του φύλου για να επαναβεβαιώσουν την πατριαρχική εξουσία μέσω συντηρητικών ή αυταρχικών πολιτικών παραγόντων. Μέσα σε ένα τέτοιο περιβάλλον, η άρνηση του 4B κινήματος γίνεται τόσο μια εγχώρια διαμαρτυρία όσο και μια διεθνική πράξη αντίστασης, αποκαλύπτοντας πώς ακόμη και η ατομική διαφωνία αντηχεί μέσα από την παγκόσμια πολιτική των φύλων.
Διεθνική διάδοση: Από τη Νότια Κορέα στις Ηνωμένες Πολιτείες
Αν και περιορισμένο στην εγχώρια εμβέλειά του, το μήνυμα του κινήματος 4B επεκτάθηκε παγκοσμίως. Στα τέλη του 2024, καθώς οι Ηνωμένες Πολιτείες αντιμετώπιζαν το δικό τους πολιτικό σεισμό με την επανεκλογή του Ντόναλντ Τραμπ και την ανατροπή της απόφασης Roe v. Wadeiii, οι Αμερικανίδες άρχισαν να επικαλούνται το 4B ως μορφή διαμαρτυρίας. Ένα tweet που έγινε viral και προέτρεπε τις γυναίκες των ΗΠΑ να «αγκαλιάσουν το κορεατικό κίνημα 4B» συγκέντρωσε 17 εκατομμύρια προβολές σε μια μέρα, τα βίντεο στο TikTok με το hashtag #4B αυξήθηκαν κατακόρυφα και οι αναζητήσεις στο Google για το 4B αυξήθηκαν κατά 450 τοις εκατό. [22] Τα περισσότερα άτομα είδαν το κίνημα ως ένα ριζοσπαστικό σχέδιο επιβίωσης ενόψει της οπισθοδρόμησης. Η κυβέρνηση Τραμπ και η κατάργηση των αναπαραγωγικών δικαιωμάτων αντιπροσώπευαν μια μισογυνιστική στροφή στην αμερικανική πολιτική. [23] Με το να «μποϊκοτάρουν τους άνδρες» —να μην κάνουν σεξ, να μην βγαίνουν ραντεβού και να μην παντρεύονται— οι γυναίκες απέσυραν τη συγκατάθεσή τους από ένα σύστημα που καταργούσε τα δικαιώματά τους. Αυτή η πράξη συλλογικής αποχώρησης αντικατοπτρίζει τη μορφή μη συνεργασίας που θεωρητικοποίησαν οι Audra Simpson και Kathi Weeks: μια σκόπιμη απόσυρση της εργασίας, της οικειότητας και της αναγνώρισης που μετατρέπει την προσωπική άρνηση σε πολιτική αντίσταση. Αν το κράτος μπορούσε να τους στερήσει τη σωματική αυτονομία μέσω των απαγορεύσεων των αμβλώσεων, οι γυναίκες θα μπορούσαν να αρνηθούν την πρόσβαση στο σώμα τους ως μια ισχυρή κίνηση αντίδρασης. [24]
Η αμερικανική εκδοχή του 4B αναδιαμόρφωσε την ατζέντα του κινήματος. Στη Νότια Κορέα, αντιτάχθηκε στους ρόλους που επιβάλλει το κράτος και στην ανασφάλεια που σχετίζεται με το φύλο· στις Ηνωμένες Πολιτείες, αντιστάθηκε σε μια αντίδραση της δεξιάς που υπονόμευε τα αναπαραγωγικά δικαιώματα. Η αμερικανική ακτιβιστική κοινότητα το αποκαλούσε κίνημα των «Τεσσάρων Όχι» ή επικαλείτο τη Λυσιστράτη, μια αρχαία ελληνική κωμωδία στην οποία οι γυναίκες οργανώνουν σεξουαλική απεργία για να πιέσουν τους άνδρες να τερματίσουν έναν πόλεμο, ως συμβολική προγόνισσα της φεμινιστικής μη συνεργασίας. [25] Αυτή η πολιτισμική μετάφραση απεικονίζει αυτό που τα άτομα που μελετούν διεθνικά τον φεμινισμό το περιγράφουν ως «εγκλιματισμό», δηλαδή την προσαρμογή παγκόσμιων ιδεών σε τοπικά πλαίσια. [26] Αν και η μορφή του άλλαξε, από την άρνηση του γάμου στην άρνηση του ελέγχου του σώματος, η ίδια λογική της ατομικής άρνησης ως πολιτικής διαμαρτυρίας παρέμεινε.
Η ταχεία διάδοση αντανακλά τον εσωτερικό τρόπο λειτουργίας των ψηφιακών διεθνικών δικτύων υπεράσπισης, τα οποία κινητοποιούν ιδέες μέσω της ανταλλαγής πληροφοριών. [27] Οι Κορεάτισσες φεμινίστριες είχαν ήδη ορίσει το 4B με όρους που κυκλοφορούσαν εύκολα στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Η διεθνής κάλυψη το ενίσχυσε ως «απεργία των γυναικών». Είναι αρκετά σημαντικό ότι αυτή η επίδραση κινήθηκε από ανατολικά προς δυτικά: οι φεμινιστικές έννοιες, που παραδοσιακά πωλούνταν από τη Δύση στην Ασία, τώρα ανέτρεψαν την κατεύθυνση. [28] Αυτή η αντίστροφη διάδοση προαναγγέλλει έναν νέο παγκόσμιο φεμινισμό που καθίσταται δυνατός χάρη στην ψηφιακή συνδεσιμότητα. Τα άτομα που ασχολούνται με τον ακτιβισμό χρησιμοποιούν το «μοτίβο μπούμερανγκ» των Keck και Sikkink για να συνδεθούν πέρα από τα κρατικά σύνορα, δημιουργώντας εξωτερική πίεση όταν τα τοπικά κανάλια είναι κλειστά. [29] Οι Αμερικανίδες, αν και δεν ενήργησαν εναντίον του κράτους της Κορέας, προσέδωσαν δημοσιότητα και συμβολική νομιμότητα στις Κορεάτισσες ακτιβίστριες, το μήνυμα των οποίων απέκτησε νέα απήχηση στον παγκόσμιο φεμινιστικό λόγο. Αν και αυτή η διεθνική προσοχή μπορεί να μην απέφερε άμεσα υλικά οφέλη, επέκτεινε σημαντικά το συμβολικό κεφάλαιο του κινήματος 4B, μετατρέποντας ένα τοπικό μποϊκοτάζ σε μια παγκοσμίως αναγνωρισμένη γλώσσα φεμινιστικής άρνησης.
Τα κοινά πατριαρχικά πρότυπα έκαναν το 4B κατανοητό στο εξωτερικό. Οι πιέσεις υπέρ της γονιμότητας, οι μισθολογικές ανισότητες και η έμφυλη βία στη Νότια Κορέα αντανακλούσαν τις ανισότητες στις ΗΠΑ: ένα κυβερνών κόμμα που κατηγορείται για σεξουαλική κακοποίηση, η διάβρωση των επιτυχιών του #MeToo και τα συνεχιζόμενα βάρη φροντίδας. [30] Και στις δύο περιπτώσεις, οι γυναίκες αντιλήφθηκαν ότι οι παραδοσιακοί τρόποι υπεράσπισης είχαν αποτύχει. Στη Νότια Κορέα, οι γυναίκες αντιμετώπισαν πολιτικό αποκλεισμό· στις Ηνωμένες Πολιτείες, οι γυναίκες αντιμετώπισαν νομική οπισθοδρόμηση. Έτσι, το 4B φαινόταν σαν ένα τελευταίο μέτρο διαμαρτυρίας: όταν τα συστήματα αρνούνται τη μεταρρύθμιση, η ίδια η απόσυρση γίνεται αντίσταση. Μια Κινέζα φεμινίστρια στο Λονδίνο συνέλαβε αυτή τη διεθνική έκκληση: «Είναι επικίνδυνο να αμφισβητείς ανοιχτά την κυβέρνηση. Εντυπωσιάστηκα που οι Κορεάτισσες βρήκαν έναν τρόπο να το κάνουν σε προσωπικό επίπεδο… να αμφισβητήσουν την εργαλειοποίηση των γυναικών από το κράτος ως μηχανές αναπαραγωγής.» [31] Είτε αντιμετωπίζουμε αυταρχισμό είτε συντηρητική πολιτική, η άρνηση γίνεται μια μεταφερόμενη γραμματική της αντίστασης.
Ωστόσο, αυτή η μεταμόσχευση είναι ατελής. Ορισμένες Κορεάτισσες φεμινίστριες ανησυχούν ότι οι δυτικοί που υιοθετούν το κίνημα παραβλέπουν τις αυτόχθονες ρίζες του 4B και τη διαρθρωτική διάκριση που υφίστανται οι Κορεάτισσες. [32] Αντίθετα, τα αμερικανικά κείμενα τείνουν να παραλείπουν την ομοφοβία και την τρανσφοβία, δείχνοντας πώς η αλληλεγγύη μπορεί να χαθεί στη μετάφραση. [33] Ο διεθνικός φεμινισμός πρέπει να βρει μια μέση οδό ανάμεσα στις κοινές αρχές και την ευαισθησία ως προς το πλαίσιο αναφοράς. Παρ’ όλα αυτά, το γεγονός ότι ένα περιθωριακό κορεατικό κίνημα στο Twitter εισήλθε στον αμερικανικό δημόσιο διάλογο κατά τη διάρκεια της προεδρίας Τραμπ υπογραμμίζει πώς η διεθνής ψηφιακή πολιτική διευκολύνει νέα κανάλια φεμινιστικής αντίστασης και κυκλοφορίας πρότυπων.
διαβάστε επίσης: Γιατί οι γυναίκες προτιμούν την εργένικη ζωή περισσότερο από τους άνδρες
Επιπτώσεις στη φεμινιστική πολιτική και την παγκόσμια διακυβέρνηση
Το διεθνικό κίνημα του 4B αποκαλύπτει το χάσμα μεταξύ των παγκόσμιων υποσχέσεων για ισότητα των φύλων και της πραγματικότητας που βιώνουν οι γυναίκες, καθώς αυτές παραμένουν αποκλεισμένες από την επίσημη χάραξη πολιτικής. Θεσμοί όπως ο ΟΗΕ και ο ΟΟΣΑ έχουν υιοθετήσει προσεγγίσεις ενσωμάτωσης της διάστασης του φύλου, ωστόσο αυτές παραμένουν τεχνοκρατικές και επικεντρωμένες στην εκπροσώπηση παρά στη διαρθρωτική μεταμόρφωση. Κινήματα όπως το 4B αποκαλύπτουν πώς αυτός ο θεσμικός φεμινισμός αποτυγχάνει να συλλάβει την καθημερινή οικονομική και συναισθηματική εκμετάλλευση παρά τους προοδευτικούς νόμους και τους δείκτες φύλου. Μια παρόμοια απογοήτευση είναι εμφανής στο κίνημα Ni Una Menos (Καμία Λιγότερη) της Λατινικής Αμερικής, το οποίο επίσης καταγγέλλει τις κρατικές ατζέντες για τα φύλα επειδή αποτυγχάνουν να αντιμετωπίσουν τη δομική βία και την οικονομική επισφάλεια. [34] Το 4B αποτελεί έτσι έναν αντι-λόγο στις φιλελεύθερες αφηγήσεις «ενδυνάμωσης» που περιορίζουν τις γυναίκες σε παράγοντες ανάπτυξης αντί για πολιτικούς παράγοντες που επιδιώκουν συστημική αλλαγή.
Αυτό το χάσμα διαμορφώνει την ίδια την παγκόσμια διακυβέρνηση. Η διεθνής τάξη συνεχίζει να ευνοεί το κράτος, παραγκωνίζοντας την πολιτική της βάσης που αψηφά τα κρατικά συμφέροντα. Αντίθετα, το 4B λειτουργεί ως μια εναλλακτική διεθνής πολιτική, ριζωμένη στην άρνηση παρά στη συμμετοχή. Τα ψηφιακά του δίκτυα ενσωματώνουν έναν άτυπο πολυμερισμό: μια διασυνοριακή ροή φεμινιστικών προτύπων ανεξάρτητη από κράτη ή ΜΚΟ. Μια παρόμοια δυναμική παρατηρείται στον φεμινιστικό ακτιβισμό στο Twitter του Ιράν κατά τη διάρκεια του κινήματος #WomanLifeFreedom, όπου τα δίκτυα της διασποράς και της χώρας διατήρησαν την ορατότητά τους παρά τη λογοκρισία και την καταστολή. [35] Η αναγνώριση τέτοιων άτυπων διαδρομών είναι ζωτικής σημασίας για την επανεξέταση του τρόπου με τον οποίο διαμορφώνονται και αμφισβητούνται οι έμφυλες νόρμες.
Επιπλέον, η διάδοση του 4B από την Ανατολή προς τη Δύση ανατρέπει τη δυτική κυριαρχία στον καθορισμό των φεμινιστικών ατζέντων. Ένα κορεατικό κίνημα που διαμορφώνει τις αμερικανικές συζητήσεις ανατρέπει τις επιστημολογικές ιεραρχίες και σηματοδοτεί μια αποαποικιοποίηση της φεμινιστικής γνώσης, σηματοδοτώντας μια στροφή προς μια πολυπολική φεμινιστική πολιτική. Σε επίπεδο πολιτικής, αυτό απαιτεί διατομεακή (intersectional) παγκόσμια διακυβέρνηση. Μια τέτοια διακυβέρνηση θα μπορούσε να θεσμοθετήσει τα διδάγματα του 4B και άλλων μη δυτικών φεμινιστικών κινημάτων μέσω διεθνικών συνασπισμών, φεμινιστικά πλαίσια δεδομένων και μηχανισμών συνεργασίας Νότου με Νότου που θέτουν στο επίκεντρο τις τοπικές εμπειρίες στη διαμόρφωση της παγκόσμιας πολιτικής. Τα κράτη και οι θεσμοί πρέπει να αντιμετωπίζουν τα ψηφιακά φεμινιστικά κινήματα όχι ως περιθωριακές διαταραχές, αλλά ως διαγνωστικά συστημικής ανισότητας, προστατεύοντας τους διαδικτυακούς φεμινιστικούς χώρους μέσω ισχυρότερων νόμων κατά της παρενόχλησης, δικαιώματα δεδομένων και αναγνώρισης της έμφυλης διαδικτυακής βίας. Η χάραξη φεμινιστικής πολιτικής πρέπει να προχωρήσει πέρα από τη συμβολική ένταξη προς αναδιανεμητικά πλαίσια που αντιμετωπίζουν τις οικονομίες φροντίδας, την εκμετάλλευση στον χώρο εργασίας και την αναπαραγωγική αυτονομία.
Τέλος, το 4B καταδεικνύει ότι η αποχώρηση των γυναικών από τα πατριαρχικά συστήματα είναι η ίδια γεωπολιτική: όταν μεγάλος αριθμός γυναικών απορρίπτει τον γάμο ή την αναπαραγωγή, διαταράσσει τη δημογραφική και οικονομική λογική μέσω της οποίας τα κράτη οικοδομούν τη νομιμότητά τους. Η φεμινιστική άρνηση γίνεται έτσι ένα είδος μη κρατικής εξουσίας, αποδεικνύοντας ότι οι διεθνείς σχέσεις διαμορφώνονται όχι μόνο από τη διπλωματία ή τον εξαναγκασμό, αλλά και από την αθόρυβη, συσσωρευτική πολιτική της μη συνεργασίας. Με αυτή την έννοια, η πολιτική της απόσυρσης του 4B συνοψίζει μια ευρύτερη μετατόπιση στην παγκόσμια αντίσταση, όπου η απόσυρση της συναίνεσης γίνεται ένα διεθνικό μέσο εξουσίας που επαναπροσδιορίζει την υποκειμενική δράση (agency).
Σημειώσεις μεταφράστριας:
Στο παρόν κείμενο έχει διατηρηθεί η αρίθμηση των βιβλιογραφικών παραπομπών και των πηγών του πρωτοτύπου, προς διευκόλυνση της αναζήτησης και της αντιστοίχισης με την αγγλική έκδοση.
i. Το κίνημα 4B (bihon, bichulsan, biyeonae, biseonggwangye) αναφέρεται συγκεκριμένα στην άρνηση των ετεροκανονικών σχέσεων εντός του πατριαρχικού συστήματος της Νότιας Κορέας. Η αντίδραση των γυναικών στρέφεται κατά των παραδοσιακών προσδοκιών που τις θέλουν να αναλαμβάνουν τον ρόλο της συζύγου, της μητέρας και της φροντίστριας, λειτουργώντας ως μια ριζοσπαστική πράξη αυτονομίας και προστασίας απέναντι στην έμφυλη βία και την κοινωνική καταπίεση.
ii. «Συναισθηματική Οικονομία» (Affective/Emotional Economy)είναι ο όρος που περιγράφει τον τρόπο με τον οποίο τα ανθρώπινα συναισθήματα και οι διαπροσωπικές σχέσεις αντιμετωπίζονται ως πόροι προς εκμετάλλευση. Στο πλαίσιο της πατριαρχίας, αναφέρεται συχνά στην «απλήρωτη συναισθηματική εργασία» που αναμένεται να προσφέρουν οι γυναίκες (όπως η παρηγοριά, η ενθάρρυνση και η διατήρηση της κοινωνικής συνοχής), η οποία συντηρεί το κοινωνικό και οικονομικό σύστημα χωρίς να αναγνωρίζεται η αξία της.
iii. Roe v. Wade πρόκειται για την ιστορική απόφαση του Ανώτατου Δικαστηρίου των ΗΠΑ (1973), η οποία αναγνώρισε το συνταγματικό δικαίωμα της γυναίκας στην άμβλωση. Η απόφαση αυτή αποτέλεσε παγκόσμιο ορόσημο για τα αναπαραγωγικά δικαιώματα. Ωστόσο, τον Ιούνιο του 2022, το Δικαστήριο ανέτρεψε την απόφαση, δίνοντας πλέον στις επιμέρους αμερικανικές πολιτείες τη δικαιοδοσία να απαγορεύουν ή να περιορίζουν αυστηρά την πρόσβαση στην άμβλωση.