Με ιδιαίτερη χαρά υποδεχόμαστε το 1ο Πανελλήνιο Συνέδριο Ψυχοδράματος, το οποίο θα πραγματοποιηθεί το Σάββατο 14 Μαρτίου 2026 στον χώρο του ΑΚΤΟ (Athens Campus). Σε μια εποχή που η ανάγκη για ουσιαστική επαφή είναι πιο επιτακτική από ποτέ, το συνέδριο με τίτλο “Από την αποξένωση στη σύνδεση” έρχεται να μας θυμίσει τη δύναμη της δράσης και της συνάντησης με τους άλλους ανθρώπους!
Μια συνομιλία με την Δρ. Σμαρούλα Παντελή Ψυχολόγο-Ψυχοδραματίστρια, πρόεδρο της Ελληνικής Εταιρίας Ψυχοδράματος
Γκότσης Ηλίας: Πως προέκυψε η ιδέα του 1ου Πανελληνίου συνεδρίου Ψυχοδράματος;
Σμαρούλα Παντελή: Η ιδέα του 1ου Πανελληνίου Συνεδρίου Ψυχοδράματος προέκυψε από την ανάγκη να δημιουργηθεί ένας ζωντανός χώρος συνάντησης, ανταλλαγής εμπειριών και διαλόγου γύρω από το Ψυχόδραμα. Τα τελευταία χρόνια παρατηρούμε ότι αυξάνεται το ενδιαφέρον για βιωματικές προσεγγίσεις στην ψυχική υγεία και στην εκπαίδευση, αλλά παράλληλα υπάρχει ακόμη περιορισμένη ενημέρωση για το εύρος και τις δυνατότητες του Ψυχοδράματος. Το συνέδριο φιλοδοξεί να καλύψει αυτή την ανάγκη, φέρνοντας κοντά επαγγελματίες ψυχικής υγείας, εκπαιδευτικούς, φοιτητές και ανθρώπους που ενδιαφέρονται για την προσωπική ανάπτυξη και τη βιωματική μάθηση. Μέσα από εργαστήρια, παρουσιάσεις και masterclasses, οι συμμετέχοντες θα έχουν την ευκαιρία όχι μόνο να ενημερωθούν θεωρητικά αλλά και να βιώσουν στην πράξη τις τεχνικές και τη δυναμική του Ψυχοδράματος.
Γκότσης Ηλίας: Πώς επηρεάζει το προσωπικό μας ρεπερτόριο ρόλων τον τρόπο με τον οποίο σχετιζόμαστε με τους άλλους ανθρώπους στην καθημερινή ζωή;
Σμαρούλα Παντελή: Ο Moreno ξεκίνησε να δημιουργεί την θεωρεία των ρόλων από φοιτητής της ιατρικής ακόμη, όταν έπαιζε με τα παιδιά στα πάρκα της Βιέννης στην εποχή του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου. Τον ενδιέφεραν οι ευάλωτες ομάδες και πίστευε πως μόνο όταν οι άνθρωποι μοιράζονται τα κοινά τους προβλήματα, μόνο τότε μπορούν να κάνουν κάτι γι’ αυτά. Δεν μπορούσε να αντιληφθεί το άτομο χωρίς το περιβάλλον των σχέσεων που το περικλείει. Έτσι συνέλαβε την έννοια του κοινωνικού ατόμου (social atom) που αποτελεί μια χαρτογράφηση των σχέσεων του ατόμου με τους σημαντικούς άλλους.
Μίλησε για την έννοια του ρόλου θεωρώντας πως ο καθένας μας κάθε στιγμή αναλαμβάνει έναν ρόλο και εκφράζεται μέσα από αυτόν. Χώρισε τους ρόλους σε ψυχοσωματικούς (πχ. υγιής, άρρωστος), κοινωνικούς (πχ. μητέρα, γιατρός, δάσκαλος) και ψυχολογικούς (πχ. εύθυμος, θυμωμένος). Πολύ αργότερα στην Αυστραλία, ο Max Clayton μαθητής του Moreno, χώρισε τους ρόλους σε ρόλους επιβίωσης, ρόλους που μας παγιδεύουν και ρόλους που μας βοηθούν να εξελιχθούμε.
Δρ. Σμαρούλα Παντελή, Ψυχολόγος-Ψυχοδραματίστρια
Γκότσης Ηλίας: Με ποιον τρόπο η «πρόβα» νέων ρόλων στην ψυχοδραματική σκηνή μπορεί να οδηγήσει σε διαφορετικούς τρόπους δράσης στην πραγματική ζωή;
Σμαρούλα Παντελή: Ο καθένας μας λειτουργεί και εκφράζεται μέσα από ένα ρεπερτόριο ρόλων (role répertoire) και συναλλάσεται με τους άλλους μέσω των ρόλων που όλοι υποδύονται σε μια χορογραφία ρόλων (role dance). Αυτό που επιτυγχάνεται στην ψυχοδραματική σκηνή είναι η δυνατότητα των συμμεττεχόντων να επεξεργαστούν τις ποιότητες και τις αξίες που διέπουν τον κάθε ρόλο που αναλαμβάνουν, να αποχαιρετήσουν παλιούς δυσλειτουργικούς ρόλους και να υιοθετήσουν νέους τους οποίους προβάρουν στη σκηνή ώστε αργότερα να τους εντάξουν στην πραγματική ζωή.
Γκότσης Ηλίας: Τι σημαίνει στην πράξη να μετατοπίζουμε την προσοχή μας από την ατομική ιστορία προς αυτό που συμβαίνει ανάμεσα στους ανθρώπους μέσα σε μια ομάδα;
Σμαρούλα Παντελή: Ο Moreno ήταν ο πρώτος που έδωσε σάρκα και οστά στον χώρο ανάμεσα στους ανθρώπους, στη σχέση δηλαδή. Έφερε αυτόν το χώρο πάνω στην ψυχοδραματική σκηνή. Του έδωσε αξία και νόημα. Ήταν ο πρώτος που εστίασε στη μελέτη της ανθρώπινης σχέσης προσφέροντάς μας την επιστήμη της κοινωνιομετρίας. Δεν τον ενδιέφερε μόνο η προσωπική ιστορία του κάθε ανθρώπου. Τον ενδιέφερε αυτό που συμβαίνει ανάμεσα στους ανθρώπους και γι’ αυτό δημιούργησε αρχικά το “αξιόδραμα” που στοχεύει στην διερεύνηση και στην ανάλυση των αξιών που διέπουν μια κοινωνία, και αργότερα στο “κοινωνιόδραμα” στο οποίο ο πρωταγωνιστής δεν είναι ένα πρόσωπο αλλά είναι το κοινό θέμα που απασχολεί μια κοινωνική ομάδα. Για παράδειγμα, σε μια σχολική τάξη το κοινό θέμα μπορεί να είναι ο φόβος της αποτυχίας, ή οι συμπεριφορές βίας. Σε μια ομάδα συναδέλφων στο τμήμα μιας εταιρείας, το κοινό θέμα μπορεί να είναι η συνέπεια στην ανάληψη ευθυνών.
Το ψυχόδραμα μπορεί να νοηθεί και ως πρόβα ζωής όπου ο άνθρωπος συνδέεται με τα γνήσια κομμάτια του εαυτού του και μπορεί με αυθεντικότητα και αυθορμητισμό να βρει νέους τρόπους αντίδρασης σε παλιές γνώριμες καταστάσεις. Το ψυχόδραμα εντάσσεται στις θεραπείες δράσης (action methods) και προσφέρει στους συμμετέχοντες τη δυνατότητα να βγουν από τον παθητικό τους ρόλο και και να γίνουν ενεργοί φορείς μιας ζωής απελευθερωμένης από στερεότυπα και δυσλειτουργικούς περιορισμούς.
Ζούμε σε μια εποχή όπου, παρά τη διαρκή ψηφιακή συνδεσιμότητα, πολλοί άνθρωποι βιώνουν έντονα το αίσθημα της απομόνωσης και της αποξένωσης. Η επικοινωνία συχνά μεταφέρεται στις οθόνες και αντικαθιστά τις άμεσες, ανθρώπινες εμπειρίες: τη βλεμματική επαφή, την αγκαλιά, την κοινή παρουσία στον ίδιο χώρο. Η ανάγκη όμως για ουσιαστική σύνδεση παραμένει βαθιά ανθρώπινη. Το Ψυχόδραμα, με τη βιωματική του φύση, δημιουργεί ένα πλαίσιο όπου οι άνθρωποι μπορούν να συναντηθούν αυθεντικά, να εκφραστούν, να μοιραστούν εμπειρίες και να αναπτύξουν σχέσεις εμπιστοσύνης. Η μετάβαση «από την αποξένωση στη σύνδεση» δεν είναι μόνο ένας τίτλος· είναι μια πρόθεση επαναφοράς της ανθρώπινης συνάντησης στο κέντρο της εμπειρίας.
Γκότσης Ηλίας: Ολοκληρώνοντας αυτή την συνομιλία θα ήθελα να σας προσκαλέσω σε ένα σχόλιο σχετικά με τον τίτλο του συνεδρίου: Από την αποξένωση στην σύνδεση. Σκέφτομαι ότι αποτελεί ένα παράδοξο το γεγονός ότι στην ψηφιακή πραγματικότητα είμαστε όλοι οι άνθρωποι συνδεδεμένοι αλλά στην κανονική μας ζωή είμαστε αποξενωμένοι. Με ποιους τρόπους η Ελληνική Εταιρία Ψυχοδράματος στην οποία είστε πρόεδρος μπορεί να συμβάλλει στην σύνδεση;
Σμαρούλα Παντελή: Η Ελληνική Εταιρία Ψυχοδράματος είναι ένας επιστημονικός φορέας που έχει ως στόχο την προώθηση, τη διάδοση και την επιστημονική ανάπτυξη του Ψυχοδράματος στην Ελλάδα. Μέσα από εκπαιδευτικές δράσεις, επιστημονικές συναντήσεις, εποπτείες και συνεργασίες με διεθνείς οργανισμούς, συμβάλλει στη δημιουργία ενός δικτύου επαγγελματιών που εργάζονται με τη μέθοδο. Η διοργάνωση του 1ου Πανελληνίου Συνεδρίου αποτελεί ένα σημαντικό βήμα προς την κατεύθυνση της ευρύτερης γνωριμίας του κοινού με το Ψυχόδραμα και της ενίσχυσης της κοινότητας των ψυχοδραματιστών στη χώρα μας.
Το βιβλίο που θα κυκλοφορήσει σε μερικές εβδομάδες “Η Σκηνή που Θεραπεύει” από τις εκδόσεις Πατάκη, αποτελεί μια συλλογική προσπάθεια ψυχοδραματιστών που δραστηριοποιούνται στην Ελλάδα και επιδιώκει να παρουσιάσει τόσο τη θεωρητική βάση όσο και τις πρακτικές εφαρμογές του Ψυχοδράματος. Οι αναγνώστες θα έχουν την ευκαιρία να γνωρίσουν βασικές έννοιες της μεθόδου, να διαβάσουν για εφαρμογές σε διαφορετικά πεδία όπως η ψυχοθεραπεία, η εκπαίδευση και η προσωπική ανάπτυξη αλλά και να έρθουν σε επαφή με βιωματικές αφηγήσεις και κλινικές εμπειρίες από την πρακτική των συγγραφέων. Στόχος του βιβλίου είναι να αποτελέσει έναν γέφυρα μεταξύ θεωρίας και πράξης και να συμβάλει στην ευρύτερη κατανόηση του Ψυχοδράματος από επαγγελματίες αλλά και από κάθε ενδιαφερόμενο αναγνώστη.